Stof en kwarts op de bouwplaats: silicose voorkomen

Stof hoort bij de bouw, denken veel mensen. Toch is fijn stof uit beton, metselwerk, tegels, natuursteen en zandcement een van de grootste gezondheidsrisico's in het vak. Het bevat vaak kwarts, ook wel kristallijn silica genoemd. De fijnste deeltjes zie je nauwelijks, maar ze komen diep in de longen terecht. Na jaren blootstelling kan dat leiden tot silicose: een ongeneeslijke verlittekening van de longen. Ook longkanker en COPD worden met kwartsstof in verband gebracht. In deze blog lees je waar kwartsstof vrijkomt en hoe je het in de praktijk beperkt, volgens de vaste volgorde: eerst de bron, dan afzuiging en water, en pas daarna persoonlijke bescherming.

👷 Vakmanschap is ook gezond oud worden in het vak. Een vakman die zijn werk zo inricht dat er weinig stof vrijkomt, beschermt zichzelf, zijn collega's en de bewoners. Dat verschil zie je niet aan het eindresultaat, maar wel na twintig jaar.

Waar komt kwartsstof vrij?

Kwarts zit in veel steenachtige bouwmaterialen. Het stof komt vooral vrij bij bewerkingen met hoge snelheid of veel wrijving:

• Zagen en slijpen in beton, stenen, tegels en natuursteen, bijvoorbeeld met een haakse slijper en een turbo-diamantschijf (125 mm).
• Sleuven frezen voor leidingen, bijvoorbeeld met een muurfrees met stofafzuigaansluiting.
• Boren en breken met een boorhamer en een SDS-plus betonboor.
• Schuren en afbramen van beton en voegwerk.
• Droog vegen en afblazen van stof: daarmee jaag je het fijne stof opnieuw de lucht in.

Meer over boren in steenachtige materialen lees je in onze blog over diamantboren in tegels en beton.

De vaste volgorde: de arbeidshygiënische strategie

De Arbowet schrijft een vaste volgorde van maatregelen voor. Persoonlijke beschermingsmiddelen komen pas op de laatste plaats, omdat ze alleen werken als ze goed passen en altijd gedragen worden.

1. Aanpakken bij de bron: kies een werkwijze of materiaal waarbij minder stof ontstaat. Laat bijvoorbeeld elementen op maat aanleveren, of kies een methode zonder slijpen.
2. Collectieve maatregelen: afzuiging aan het gereedschap, nat werken en goede ventilatie.
3. Organisatorische maatregelen: de werkplek afschermen, zo min mogelijk mensen in de stofzone en het werk afwisselen.
4. Persoonlijke beschermingsmiddelen: adembescherming, oogbescherming en beschermende kleding.

Voor kwartsstof geldt een wettelijke grenswaarde. Een werkgever moet de blootstelling beoordelen en zo laag mogelijk houden. De algemene basis van veilig werken lees je in onze blog over veilig werken op de bouwplaats.

Bronafzuiging: stof vangen waar het ontstaat

De effectiefste collectieve maatregel is afzuiging direct aan het gereedschap. Gebruik gereedschap met een aansluiting voor afzuiging, zoals de muurfrees met stofafzuigaansluiting, en sluit dat aan op een geschikte bouwstofzuiger.

• Stofklasse M is geschikt voor kwartshoudend stof. De bouwstofzuiger VCP35MAC (stofklasse M) is gecertificeerd voor stofklasse M en heeft een HEPA-filter.
• Stofklasse L is bedoeld voor minder gevaarlijk stof, zoals stof van gips. De bouwstofzuiger VCP35LAC (stofklasse L) gebruik je dus voor lichter werk, niet als enige maatregel bij zagen in beton.
• Houd de slang kort, controleer of de afzuigkap goed aansluit en reinig of vervang het filter volgens de handleiding.
• Leeg de stofzuiger buiten of in een afgesloten zak, met adembescherming op.

💡 Zet de bouwstofzuiger vóór het werk aan en laat hem na het zagen nog even doorlopen. Zo vang je ook het stof dat nog in de afzuigkap hangt.

Nat werken: stof binden met water

Water bindt stof voordat het de lucht in gaat. Veel diamantgereedschap is geschikt voor nat werken; controleer altijd de handleiding van het gereedschap en de schijf.

• Bevochtig het werkstuk of de vloer met een handdrukspuit van 2 liter voordat je gaat vegen of breken.
• Werk je met elektrisch gereedschap, gebruik dan nooit water bij gereedschap dat daar niet voor bedoeld is. Water en elektra gaan niet samen.
• Ruim slurry op voordat het opdroogt; opgedroogd slib geeft opnieuw stof.

Afschermen en schoonmaken

• Scherm de werkplek af met afdekfolie, zodat het stof niet door het hele gebouw trekt.
• Houd anderen buiten de stofzone, of zorg dat zij dezelfde bescherming dragen.
• Zuig stof op met de bouwstofzuiger VCP35MAC (stofklasse M) in plaats van te vegen of af te blazen. Afblazen met perslucht is bij kwartsstof uit den boze.

• Maak aan het eind van de dag ook je gereedschap en werkkleding stofvrij met de stofzuiger, niet door uitkloppen.

Persoonlijke beschermingsmiddelen

Blijft er na de andere maatregelen stof over, dan is adembescherming nodig.

• FFP3 voor stofrijk werk met kwarts, zoals zagen, slijpen en frezen. Bijvoorbeeld het FFP3-stofmasker Puro met uitademventiel of een FFP3-stofmasker.
• FFP2 alleen voor korte, minder stofrijke klussen, bijvoorbeeld het FFP2-stofmasker Aro met uitademventiel of een FFP2-stofmasker, en alleen als de risicobeoordeling dat toelaat.
• Een masker werkt alleen als het goed aansluit. Baardhaar onder de afdichtrand laat stof door. Doe bij elke nieuwe opzet een korte controle op lekkage.
• Bescherm je ogen met een veiligheidsbril of een veiligheidsbril met slagbescherming met slagbescherming bij slijpen.
• Draag een wegwerpoverall bij zeer stofrijk werk, zodat je het stof niet mee naar huis neemt.
• Slijpen en frezen maken veel lawaai: draag oorkappen. Meer daarover in onze blog over gehoorbescherming.
• Draag werkhandschoenen met nitrilcoating en, op de bouwplaats, een veiligheidshelm. Hoe je de juiste handschoen kiest, lees je in onze koopgids voor werkhandschoenen.

⚠️ Vermoed je asbest, bijvoorbeeld in oude plaatmaterialen, vloerzeil, kit of spuitwerk? Stop direct. Asbest valt onder strenge regels en mag alleen door een gecertificeerd bedrijf worden onderzocht en verwijderd.

Checklist voor de werkdag

• Is er een werkwijze met minder stof mogelijk?
• Zit er afzuiging op het gereedschap en is de bouwstofzuiger geschikt voor stofklasse M?
• Kan het werk nat worden uitgevoerd?
• Is de werkplek afgeschermd en staan er geen anderen in de stofzone?
• Draag je de juiste adembescherming, goed passend?
• Wordt het stof opgezogen in plaats van geveegd?

Veelgestelde vragen

Is een FFP2-masker voldoende bij het slijpen van beton?

Bij stofrijk werk met kwarts wordt meestal FFP3 geadviseerd, naast afzuiging aan het gereedschap. Een masker is altijd de laatste stap, niet de eerste.

Waarom is vegen een probleem?

Droog vegen jaagt het fijnste stof opnieuw de lucht in. Zuig op met een geschikte bouwstofzuiger of maak de vloer eerst vochtig.

Is stofklasse L genoeg?

Voor kwartshoudend stof is stofklasse M de juiste keuze. Klasse L is bedoeld voor minder gevaarlijk stof.

Zie ik het als er kwartsstof in de lucht hangt?

Niet altijd. De gevaarlijkste deeltjes zijn zo klein dat je ze niet ziet. Een werkplek die schoon lijkt, kan dus nog steeds stof bevatten.

Lees ook: Werken met de slijptol: risico's en maatregelen en Veilig werken met beitels: waar let je op?

Waar vindt u alles voor deze klus?

Bij Saniso, de online winkel voor doe-het-zelvers en vakmensen, vindt u gereedschap, materialen en persoonlijke beschermingsmiddelen voor uw klus.

• Bekijk ons assortiment bouwgereedschap en onze werkkleding en PBM.
• Maak een klantaccount aan en bestel eenvoudig.
• Werkt u aan een groter project of wilt u de klus uit handen geven? Vraag een projectofferte aan.
• Plan een showroombezoek, minimaal 24 uur vooraf.
• Twijfelt u welk materiaal bij uw klus past? Neem contact met ons op.

Twijfelt u over de aanpak? Schakel dan gerust een vakman in.

Saniso – Bouw je huis met Saniso.