Van Romeins beton tot portlandcement: een korte geschiedenis

Beton lijkt een modern materiaal: grijs, sterk en overal te vinden. Toch bouwden de Romeinen er al mee, en sommige van hun gebouwen staan er nog steeds. Hoe kan dat, en hoe kwamen we van dat oude bouwmateriaal bij het cement in de zak van vandaag?

Het geheim van de Romeinen: pozzolaan

De Romeinen mengden gebrande kalk met water en met vulkanische as. Die as werd onder meer gewonnen in de buurt van Pozzuoli bij Napels, en daar komt de naam pozzolaan vandaan. Door die as reageerde het mengsel chemisch en werd het hard, zelfs onder water. Zo konden de Romeinen havens, aquaducten en grote gebouwen maken.

Het Pantheon

Het bekendste voorbeeld is het Pantheon in Rome, gebouwd in de tweede eeuw na Christus. De koepel heeft een doorsnede van ongeveer 43 meter en is nog altijd de grootste koepel van ongewapend beton ter wereld. De bouwers maakten het beton naar boven toe lichter door lichtere stenen in het mengsel te gebruiken, zodat de koepel minder zwaar werd.

Vergeten en herontdekt

Na de val van het West-Romeinse Rijk raakte veel kennis over beton in Europa in onbruik. Er werd vooral gebouwd met kalkmortel, natuursteen en baksteen. Hoe baksteen zo belangrijk werd, lees je in onze blog over de geschiedenis van de baksteen.

In de achttiende eeuw onderzocht de Engelse ingenieur John Smeaton welke kalk hard werd onder water. Hij ontdekte dat kalk met een beetje klei daarvoor geschikt was. Dat inzicht gebruikte hij bij de bouw van een vuurtoren op een rots voor de Engelse kust.

De geboorte van portlandcement

In 1824 kreeg de Engelse metselaar Joseph Aspdin patent op een bindmiddel dat hij portlandcement noemde. De naam verwees naar de kleur van Portland-steen, een bekende natuursteen uit Engeland. Het cement werd gemaakt door kalksteen en klei samen te branden en daarna fijn te malen. Later werd het proces verder verbeterd, onder meer met hogere brandtemperaturen.

Cement, mortel en beton

Ook nu nog worden de woorden vaak door elkaar gebruikt.

• Cement is het bindmiddel: het grijze poeder dat met water hard wordt.
• Mortel is cement of kalk met zand en water, bijvoorbeeld om te metselen. Lees ook onze blog over zandcement.
• Beton is cement met zand, grind en water. Met staal erin heet het gewapend beton.

Zelf aan de slag met mortel

Ga je zelf een kleine hoeveelheid mortel aanmaken, gebruik dan een rechthoekige bouwkuip van 60 liter of een bouwemmer, een Raimondi mortelmenger met een mortelgarde van 100 mm en een Amerikaanse troffel van 305 mm. Een emmer van 12 liter met schoon water, een rolmaat met autolock en een waterpas van 60 cm maken het af.

⚠️ Cement is bijtend voor je huid en het droge poeder is schadelijk voor je ogen en longen. Draag altijd werkhandschoenen met nitrilcoating, een veiligheidsbril en een FFP2-stofmasker bij het aanmaken. Meer over veilig werken lees je in onze blog over veilig werken op de bouwplaats.

👷 Een vakman inschakelen is nooit overbodig. Gaat het om dragende muren, funderingen of grote vloeren, laat het werk dan altijd over aan een aannemer of constructeur.

Meer bouwgeschiedenis? Lees ook onze blog over de geschiedenis van de tegel.

Waar vindt u alles voor deze klus?

Bij Saniso, de online winkel voor doe-het-zelvers en vakmensen, vindt u gereedschap, materialen en persoonlijke beschermingsmiddelen voor uw klus.

• Bekijk ons assortiment bouwgereedschap en onze werkkleding en PBM.
• Maak een klantaccount aan en bestel eenvoudig.
• Werkt u aan een groter project of wilt u de klus uit handen geven? Vraag een projectofferte aan.
• Plan een showroombezoek, minimaal 24 uur vooraf.
• Twijfelt u welk materiaal bij uw klus past? Neem contact met ons op.

Twijfelt u over de aanpak? Schakel dan gerust een vakman in.

Saniso – Bouw je huis met Saniso.